Pastorale in een landschap gerestaureerd

Onlangs werd het schilderij ‘Pastorale in een landschap’ van Jan Wildens ingrijpend gerestaureerd door de dienst Collectiebeleid. Tal van latere overschilderingen en de erg verdonkerde vernislagen werden verwijderd, lacunes geretoucheerd en het geheel opgefrist. En dat bracht een ontdekking aan het licht.

Over Pastorale in een landschap

Het tafereel toont een gezelschap van herders en herderinnen tijdens een maaltijd op het platteland. Er is een overvloed aan eten en drank, de vruchten van de natuur. Na de maaltijd is het tijd voor het spel der liefde.

Het werk brengt het bekende adagium Sine Baccho et Cerere, friget Venus of ‘zonder Bacchus, de god van de wijn, en Ceres, de godin van  de landvruchten, staat Venus, de godin van de liefde, in de kou.’ Deze leuze stamt uit de bucolische literatuur van de Klassieke Oudheid waarin het leven van herders en herderinnen werd geïdealiseerd. De figuren zijn niet aan het werk, maar genieten van het paradijselijke leven met drank, eten en de liefde.

Dit geïdealiseerde, fictieve en populaire thema was aantrekkelijk voor de vroegmoderne stedelijke elite. Het beantwoordde aan hun verlangen om te ontsnappen aan de zorgen van het alledaagse leven. 

 

Restauratie in een notendop

De restaurator verwijderde de erg verdonkerde vernislagen en tal van latere overschilderingen. De lacunes werden geretoucheerd en het geheel opgefrist. 

Links en rechts: met vernislagen / Midden: zonder vernislagen

 

Samenwerking tussen twee specialisten

Het landschap op dit schilderij uit de collectie van het museum is van de hand van Jan Wildens (1584/1586-1653). Zijn signatuur (‘I WILDENS’) ziet u op de omgevallen kruik op de voorgrond links.

Een landschap van dit formaat is vrij uitzonderlijk in het oeuvre van Wildens. Zijn kwaliteiten als schilder laten zich in dit doek vooral zien in de weergave van de planten rechts vooraan. Wildens schilderde doorgaans geen menselijke of dierlijke figuren.

Voor de Pastorale deed hij beroep op een figurenschilder om de scène vooraan toe te voegen. Zulke samenwerkingen tussen een landschaps- en een figurenschilder waren vrij gebruikelijk in de zeventiende eeuw. Als twee specialisten de krachten bundelden, verleende dit een artistieke meerwaarde aan het werk.

 

Onderzoek onthult echte figurenschilder

In het verleden dacht men dat Frans Wouters de figuren had geschilderd. Maar recent onderzoek heeft aangetoond dat Victor II Wolfvoet (1612-1652) de figuren voor zijn rekening nam. Ook de beschilderde panelen van de kunstkast in het Rubenshuis zijn van de hand van Wolfvoet. Dit werd beschreven in een artikel van het gerenommeerde Engelse tijdschrift The Burlington Magazine.

 

Sporen van Rubens

Wolfvoet werkte vaak naar Rubens’ composities. Dit is ook zichtbaar in dit schilderij: het omhelzende koppel centraal vooraan is ‘ontleend’ aan Rubens’ Herderscène (Silvia en Coridon) van omstreeks 1638 (Alte Pinakothek, München).

Links: Silvia en Coridon (Alte Pinakothek, München) / Rechts: detail omhelzend koppel

 

Er wordt gesuggereerd dat het koppel links vooraan (vrouw leunt op de schoot van de man) misschien verwijzing zou kunnen zijn naar de Liefdestuin van Rubens (Prado, Madrid). Er is een gelijkenis, maar die is minder duidelijk. Zulke motieven komen vaker voor in (genre)schilderijen met verwijzingen naar liefdestuinen.

 

Pastorale in het MAS

Het schilderij komt uit de collectie van het Rubenshuis, maar kan u bekijken in het MAS | Museum aan de Stroom. Daar maakt het deel uit van Antwerpen à la carte, een tentoonstelling over hoe voedsel de stad vormt.

 

Het schilderij dateert vermoedelijk van de jaren 1640. Bruikleen van de Belgische staat: roofkunst, eigenaar onbekend.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief