Restauratie portiek en tuinpaviljoen

Start: 18 september 2017 - Einde: begin 2019

De portiek en het tuinpaviljoen zijn de enige twee originele overblijfselen uit de woning van Rubens, die sinds de 18de eeuw ingrijpend verbouwd werd, en die bovendien zeldzame sporen bevatten van de meester als architect. Door vervuiling en waterinsijpeling zijn ze dringend aan restauratie toe. Het restauratieproces heeft een zichtbare impact op de site, maar het museum blijft tijdens de werkzaamheden gewoon open. Méér nog, de werken worden opengesteld voor het publiek en tijdens het festivaljaar 'Antwerp Baroque 2018. Rubens inspires' kan u er ter plekke de restauratie volgen en beleven. Tegelijkertijd met de restauratie lanceert het museum ook een oproep tot getuigen die iets kunnen vertellen over de reconstructie van het Rubenshuis van 1937 tot 1946.

Restauratie: vervuiling en waterinsijpeling

De portiek en het tuinpaviljoen, de twee originele elementen van het Rubenshuis, zijn door vervuiling en waterinsijpeling dringend aan restauratie toe. Momenteel onderstut een houten constructie het schelpmotief van de portiek. Het huidige plan van aanpak grijpt terug naar de restauratie door stadsbouwmeester Emiel Van Averbeke van 1937 tot 1946. Van Averbeke stond toen in voor de reconstructie van het Rubenshuis.

Eerst worden de stellingen voor de restauratie opgebouwd rond de portiek. De twee doorgangen links en rechts van de centrale boog worden afgesloten. De portiek is, afhankelijk van de aard van de werken, al dan niet zichtbaar voor het publiek. 

Spectaculaire werken en een glazen luifel

Na het plaatsen van de stellingen volgen snel een aantal ingrijpende en spectaculaire werken, zoals het ontmantelen van het tijdelijk aangebrachte houten dak en het verwijderen van de grote vazen en bronzen beelden Mercurius en Minerva. Na enkele maanden reinigen vangt de eigenlijke restauratie aan. De gebeeldhouwde delen worden minutieus onder handen genomen.

Een combinatie van conserverende en beschermende maatregelen moet een optimale bewaring van de tuinportiek en het tuinpaviljoen op lange termijn bewerkstellingen. Daarom wordt na de restauratie de portiek bekroond met een glazen luifel. De luifel beschermt tegen vervuiling, water en wind. Uiteindelijk worden de bronzen beelden terug geplaatst.

Vliespleister voor het tuinpaviljoen

Aan het tuinpaviljoen worden metselwerken en zettingsscheuren hersteld en worden injecties uitgevoerd tegen het opstijgend vocht. Het paviljoen krijgt terug een meer oorspronkelijke vliespleister en de beelden worden geconsolideerd.

 

Rubens als architect

In 1610 koopt Rubens een huis met grond aan de Wapper in Antwerpen. Hij schetst de plannen voor een uitbreiding die aan alle wensen voldoet van de artiest, zakenman, familieman en kunstverzamelaar die hij zelf is. Het oorspronkelijke woonhuis in oud-Vlaamse stijl breidt hij uit met een halfrond overkoepeld beeldenmuseum en een schildersatelier in Italiaanse renaissance-stijl. Een indrukwekkende portiek verbindt het bestaande woonhuis met het nieuwe atelier en biedt een mooie doorkijk naar de tuin met gloednieuw tuinpaviljoen.

Vermoedelijk bleef de woning van Rubens onaangeroerd tot in het midden van de 18de eeuw. Daarna werd het pand grondig verbouwd. De stad Antwerpen kan het pand aankopen in 1937 en laat het restaureren en reconstrueren. In 1946 opent het Rubenshuis als museum. Van Rubens’ ontwerp zijn twee originele onderdelen bewaard gebleven: de portiek, die de imposante doorgang naar de tuin vormt, en het tuinpaviljoen, de eyecatcher achter in de tuin.

Het belang van beide architecturale elementen kan niet overschat worden: het zijn vandaag de enige zichtbare sporen van Rubens als architect, die daarmee de barok in de Nederlanden heeft geïntroduceerd.

 

Rubenshuis zoekt getuigen

Tegelijkertijd met de start van de restauratie lanceert het museum een oproep tot getuigen die iets kunnen vertellen over de reconstructie van het Rubenshuis van 1939 tot 1946.

In 1937 kocht de stad Antwerpen de site aan om ‘het huis van Rubens te doen restaureren zooals het was ten tijde dat Rubens er zijn verblijf hield’ en om het om te vormen tot museum. Kort na de start van de werkzaamheden barstte de Tweede Wereldoorlog los. Het huidige museum is in volle oorlogstijd gerealiseerd. Nu, 80 jaar later, is het Rubenshuis op zoek naar mensen die deze belangrijke periode in de geschiedenis van het museum nog zelf hebben meegemaakt, of wiens ouders of grootouders erover hebben verteld.

Kent u verhalen of hebt u weet van documenten in uw familie over de reconstructie? Neem dan contact op met het Rubenshuis.

Alle verhalen worden geïnventariseerd in het kader van een nieuwe presentatie.

 

Extra troef voor 'Antwerp Baroque 2018. Rubens inspires'

De portiek staat tijdens het festivaljaar Antwerp Baroque 2018. Rubens inspires in de stellingen. Hoewel u tijdens uw bezoek deze eyecatcher op dat moment niet in zijn geheel kan zien, wordt de restauratie van de portiek één van de troeven van het barokjaar. Want u krijgt de kans om ter plekke de restauratie live te volgen.

Dankzij rondleidingen, lezingen, werfbezoeken en diverse digitale toepassingen ontdekt u niet alleen het vakmanschap en de expertise van de restaurateurs. Nooit eerder komt u zo dicht bij de architectuur van Peter Paul Rubens. Meer informatie over de activiteiten rond de restauratie wordt later bekend gemaakt.

 

Tijdlijn van een complex dossier

Aan de start van de huidige restauratie is heel wat werk en onderzoek vooraf gegaan.

  • Vanaf de jaren 80 van vorige eeuw wordt de noodzaak voor een restauratie zichtbaar.
     
  • Het bouwhistorisch en materiaaltechnisch vooronderzoek in de jaren 90 toont aan dat de portiek dringend beschermd moet worden tegen de regen. Een tijdelijke dakconstructie wordt op de portiek aangebracht.
     
  • In 2010 blijkt uit diverse onderzoeken dat de conserveringsgraad van de gebeeldhouwde delen tijdens de laatste 70 jaren sterk achteruit is gegaan. Verschillende experten verenigen zich in een begeleidingscommissie om de restauratie-opties te onderzoeken.
     
  • Vier jaar later voert het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium opnieuw een onderzoek uit en een proefrestauratie. Om potentieel gevaarlijke situaties uit te sluiten wordt de portiek vanaf dat moment beschermd met netten en schoren en wordt de centrale schelp onderstut. Rond het tuinpaviljoen wordt een veiligheidsperimeter ingesteld.
     
  • In 2015 wordt het restauratiedossier ontvankelijk verklaard bij de Vlaamse Gemeenschap.
     
  • Vandaag hebben de stad Antwerpen en de Vlaamse Gemeenschap de nodige budgetten kunnen vrijmaken voor de werken. Het hele project kost 1,5 miljoen euro en wordt gefinancierd door de Stad Antwerpen en de Vlaamse Overheid - Agentschap Onroerend Erfgoed. Beide partners realiseren dit project samen met het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Monument Vandekerckhove NV, THV Cools-De Vlieger- Lapis Arte, EVEKA bvba, Ney+P, Studiebureau L. De Clercq en MAAT_WERK architecten bvba.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief