Titiaan

Na de ‘Verborgen Van Dyck’ en ‘David Bowie’s Tintoretto’ toont het Rubenshuis opnieuw een topstuk met een spannend verleden. ‘Portret van een dame en haar dochter’ is een werk van Rubens’ grote voorbeeld en inspiratiebron Titiaan. Het is zonder twijfel de beste Titiaan die in decennia op de markt is gekomen.

 

Rolmodel voor Rubens en Van Dyck

Titiaan of Tiziano Vecellio (1485/90-1576) is een van de kunstenaars uit de renaissance en barok die – net als Leonardo, Rafaël en Michelangelo – enkel met zijn voornaam wordt aangeduid.

Al in zijn eigen tijd was zijn status legendarisch. Titiaan stierf op hoge leeftijd in Venetië als een beroemd man die op gelijke voet verkeerde met de groten der aarde.

Zijn picturale stijl, buitengewone kleurgebruik en virtuoze techniek waren een onuitputtelijke inspiratiebron voor generaties kunstenaars. Ook op Vlaamse schilders uit de zeventiende eeuw zoals Rubens en Anthony van Dyck heeft Titiaan grote invloed uitgeoefend. Beide Antwerpse meesters hebben Titiaans werk grondig bestudeerd, gekopieerd en verzameld. Ook maatschappelijk was de Venetiaan een belangrijk ‘rolmodel’ voor Rubens en Van Dyck. Hij bevond zich op dezelfde hoogte als de geleerden en dichters met wie hij bevriend was en werd door vorsten geëerd. Zo bracht Titiaan de sociale status van de schilder op het allerhoogste niveau.

 

Portret met een spannend verleden

Titiaans maîtresse en buitenechtelijke dochter

Over de identiteit van de jonge moeder en haar dochtertje is niets bekend. Er is vaak gespeculeerd dat het om Titiaans maîtresse en haar buitenechtelijke dochter zou gaan. Dit pikante detail uit het leven van de Venetiaanse schilder zou de reden zijn geweest waarom het doek al meteen na de dood van de meester in het atelier is overschilderd.

Tobias en de engel

Mogelijk op initiatief van Titiaans oudste zoon Pomponio werd de compositie getransformeerd in een voorstelling van Tobias en de engel, al kan de overschildering ook om commerciële redenen zijn gebeurd: een religieus onderwerp verkoopt nu eenmaal beter dan een portret van een onbekende moeder en haar dochter.

Nieuwe eigenaars

Na de dood van Titiaan verkocht zijn zoon Pomponio het schilderij, samen met het huis van zijn vader en de volledige inboedel, aan de vooraanstaande Venetiaanse familie Barbarigo. In hun palazzo aan het Canal Grande zou Tobias en de engel ruim 250 jaar hangen. Ook Rubens en Van Dyck kwamen er op bezoek en moeten het schilderij er hebben gezien.

In het midden van de negentiende eeuw kwam de vermaarde Barbarigo collectie in het bezit van Tsaar Nicolas I. Veel plezier heeft die er niet aan beleefd, want al enkele jaren later verkocht hij Tobias en de engel aan een Russische aristocraat die het op zijn beurt na enige tijd weer doorverkocht.

Omstreeks 1920 werd het schilderij eigendom van de Parijse kunsthandelaar René Gimpel. Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verstopte Gimpel zijn schilderijen in een garage in het Londense Bayswater, zonder iemand over de juiste locatie in te lichten. Gimpel ging in het verzet, werd gearresteerd en stierf in een Duits concentratiekamp. Zijn collectie kunstwerken overleefde op miraculeuze wijze de Blitz en werd slechts na lang zoeken door zijn zonen teruggevonden.

Röntgenonderzoek onthult overschildering

In 1948 werd door röntgenonderzoek ontdekt dat het schilderij helemaal was overschilderd. De op een na laatste eigenaar van het werk, tevens restaurator van oude meesters, spendeerde 20 jaar van zijn leven aan het verwijderen van de overschilderingen en aan het blootleggen van de oorspronkelijke compositie.

Kort na de voltooiing van de restauratie werd Portret van een dame en haar dochter gepresenteerd op de overzichtstentoonstelling van Titiaan in het Museo del Prado in 2003. Recent was het een van de absolute blikvangers op de expositie ‘Unfinished - Thoughts left visible’, de openingstentoonstelling van het METBreuer-Metropolitan Museum of Art in New York in 2016. Vandaag hangt het topstuk als een langdurige bruikleen in het Rubenshuis.

 

Langdurige bruikleen

Werk van grote namen als Titiaan aankopen, is voor de meeste Europese musea onbetaalbaar geworden. Om de collectie te verrijken zet het Rubenshuis daarom in op het verwerven van langdurige bruiklenen uit particuliere collecties.

Groot voorrecht

Aangesproken door dat beleid en gestimuleerd door de internationale weerklank van ‘David Bowie’s Tintoretto’, besloten de eigenaars het werk in bruikleen af te staan aan het Rubenshuis. Het is dan ook een groot voorrecht dat het museum dit prachtige portret uit Titiaans topperiode voor een lange periode mag ontvangen en tonen aan het grote publiek.

Monumentaal en teder

Het nieuwe bruikleen is bijzonder omdat er nog maar heel weinig Titiaans in privébezit zijn. Het portret is monumentaal en teder tegelijk. Vooral de relatie tussen ouder en kind is ongeëvenaard. De blik waarmee het meisje naar haar moeder kijkt, is het hoogtepunt van het schilderij.

Het werk is ongetwijfeld de beste Titiaan die in decennia op de markt is gekomen.

 

Meld je aan voor onze nieuwsbrief